Ds. J. Karels 45 jaar predikant

Woensdag 2 september was het 45 jaar geleden dat ds. J. Karels, emerituspredikant te Rijssen, tot predikant werd bevestigd in zijn eerste gemeente Werkendam. Ter gelegenheid van dit jubileum is een artikel overgenomen uit "Terdege" van 12 februari 2014. Hierin wordt de levensloop van ds. Karels beschreven van zijn ambtelijke periode.

„t Volk in later eeuw geboren, zal Zijn macht en goedheid horen, staat op een bordje boven het raam van de studeerkamer van ds. J. Karels. Een geschenk van zijn belijdeniscatechisanten in Middelharnis, nadat de predikant door deze psalmregels was bemoedigd. Die woorden gingen mee toen hij na zijn emeritaat verhuisde. Ze bleven, ook nu hij niet meer preken kan.

Het appartement op de tweede verdieping biedt uitzicht op de kerk van de Gereformeerde Gemeente van Rijssen-West. Eenmaal per zondag zet ds. Karels zich er onder het Woord; zijn vrouw kan er nog twee keer naartoe (anno 2020 is het niet meer mogelijk om naar de kerk te gaan, red.).
Het predikantsechtpaar woont nu alweer ruim tien jaar in Rijssen, maar in Oudemirdum kwam er abrupt een einde aan het ambtelijk werk. Twee weken zouden ds. Karels en zijn vrouw daar in hun vroegere pastorie zijn; twee zondagen zou hij er preken. Nadat de predikant drie maanden slechts eenmaal per zondag had kunnen voorgaan, sprak hij op die eerste zondag in Oudemirdum, 16 september 2012, toch weer twee keer. En dat ging, met ruimte. De slotzang die avond was Psalm 43:5: „Berust in ’s Heeren welbehagen...”
Anderhalve dag later trof hem een herseninfarct. „Het was al een tijd mijn verzuchting: ‘Heere, hoe lang moet en mag ik doorgaan?’ Na een hartinfarct in 2008 kon ik enkele maanden niet preken; daarna mocht het toch weer gaan. Ik kreeg nog opening, dus ik had geen vrijmoedigheid om te stoppen. Maar nu het herseninfarct. Dat was het antwoord.”
Ds. Karels is goeddeels hersteld, maar zwakte in het hoofd kan zich soms opeens doen gelden. Daarom preekt hij niet meer. „De eerste maanden taalde ik er ook niet naar, maar toen ik weer wat opknapte, werd het moeilijker. Nu mag ik het soms inleven: Berust... Maar het gaat op en neer.”

Gezegende stad
Ds. en mevrouw Karels zijn geboren en getogen Rotterdammers. Hij kerkte in Centrum, zij in West. „Wat waren er daar toen veel van Gods volk en wat was er een gezelschapsleven. Dat vond je gewoon, maar nu denk je er met heimwee aan terug. Wat hadden we een bevoorrechte jeugd: al onze vier ouders waren godvrezende mensen. En als het geestelijk leven levendig is, dan is er ook tijd om er met anderen over te spreken. Jacob is dun geworden, maar de Heere houdt Zijn Kerk in stand.”
Maandenlang verbleef Karels soms bij familieleden in Herkingen. „Daar was tijdens de oorlog meer voedsel dan in de stad.” Op de Rotterdamse Rehobothschool kreeg hij les van meester Van Bochove. „Mijn moeder had hem vroeger in Herkingen als onderwijzer gehad.”
Karels was elf jaar toen gewrichtsreuma hem velde. Hij herstelde, maar de dokter zei dat hij later nooit een staand of een spannend beroep mocht uitoefenen. Hij werd dominee...
Na vier jaar mulo werkte Karels achttien jaar op een scheepvaartkantoor. „Ik heb jaren met het leraarsambt gelopen, onder veel strijd. In 1970 werd ik bevorderd tot procuratiehouder, de jongste in het bedrijf. Toen was ik in mijn waarneming verder van het ambt af dan ooit.
Toen ik werd voorgesteld aan de raad van commissarissen, was het in mijn hart: ‘’k Heb David, Mijnen knecht, Mijn gunsteling gevonden.’ Mijn hart ging naar iets anders uit.
Een firma met wie we zaken deden, nodigde me uit voor een etentje. Daar kreeg ik het aanbod directeur in Vlissingen te worden. Er werd gezegd: „U hoeft niet te zeggen wat u verdient, maar wat het ook is, bij ons krijgt u het dubbele.” Een verleidelijk aanbod, maar ik was alleen maar bedroefd, want kort tevoren was ik door het curatorium afgewezen. Dan ga je met alles de diepte in; er bleef niets van mijn bekering en roeping over.” Op het aanbod uit Vlissingen ging hij niet in.
„Toen ik in 1971 weer naar het curatorium ging, zei de voorzitter, ds. A.F. Honkoop: ‘Wat is er veranderd?’ Ik zei: ‘Ten diepste niets, maar één ding weet ik wel: als er ooit een volmaakte bidder is geweest, dan was het de Borg. Van Hem werd gezegd: En in zware strijd zijnde, bad Hij te ernstiger. Dat laatste is voor mij het afgelopen jaar ook waar geweest.’ Zo ben ik aangenomen.”
Als student voelde Karels zich aanvankelijk wat eenzaam. „Ik was de enige in het eerste jaar, en in het tweede jaar zat niemand. Tegen de derde- en vierdejaars keek ik op, want die preekten al.
Van de docenten kende ik ds. A. Vergunst goed, want ik was scriba van zijn kerkenraad geweest. Ik verzuchtte tegen hem: ‘Hoe kan er nu toch staan: De verheffingen Godes zullen in hun keel zijn, terwijl er ook staat dat slangenvenijn onder onze lippen is?’ Hij zei: ‘Joh, de Heere kan door het vuilste riool nog schoon water doen spoelen.’ Dat is me mijn hele bediening bijgebleven.”

Voor de poort
Werkendam was in 1975 de eerste gemeente. „Een periode met veel strijd, maar dan kwamen de bemoedigingen juist op tijd. Daar woonde emerituspredikant ds. Chr. van Dam. Hij zei: ‘Broertje, als jij ’s zondags Amen zegt, begint Van Dammetje voor je te zuchten voor de volgende zondag.’
Zijn sterven kwam nog plotseling. Hij leek onbereikbaar. Ik pakte zijn pols en zei: ‘Ga je ons zó verlaten?’ Opeens opende hij zijn ogen en zei: ‘Broertje, ben je daar? Van Dammetje ligt op je te wachten. De Heere heeft je preek willen gebruiken om me voor de poort van de hemel te brengen.’ Dat was de preek die ik anderhalve dag eerder onder moeilijke omstandigheden had gehouden. Hij zei: ‘Zul je nooit anders gaan preken? Doe je lieve vrouwtje de groeten.’ En dat zijn zijn allerlaatste woorden geweest. Hij is in de liefde gestorven.”
Vanuit Beekbergen, dat in 1979 zijn tweede gemeente werd, bleef ds. Karels alle rouw- en trouwdiensten in Werkendam verzorgen. Daaraan kwam een eind toen hij in 1983 naar het grote Rijssen-Zuid ging. „Toen ik ouderling J. Koster belde om te zeggen dat ik het beroep aannam, zei zijn vrouw: ‘Ik zal eens kijken waar hij is.’ Koster kwam aan de telefoon en zei: ‘Ik lag net op de knieën te smeken of u mocht komen.’
Het werd een bewogen periode, ook door het overlijden van een dochter van de predikant. Een drukke periode ook. „Toen ik wist dat ik zo niet verder kon, voelde ik dat ik weg mocht. Ik dacht: Hoe moet ik dat tegen mijn vriend Koster zeggen? Toen werd ik bij Psalm 22:29 bepaald: ‘Het koninkrijk is des Heeren.’ Daarmee werd Rijssen van mijn schouders afgenomen.
Ik ging naar Koster. Hij zei: ‘Wat zit u toch te draaien? Zeg het maar. En ga in vrede.’ Hij wist het dus al.”

Toekomstverwachting
Zo kon ds. Karels in 1991 naar Oudemirdum. „Van 2500 naar 250 mensen, maar ik zat tegen een burn-out aan, dus de eerste tijd had ik ontheffing van consulentschappen. We hebben er een heel goede tijd gehad.”
Middelharnis werd in 1999 de laatste gemeente. „Dat werd echt op mijn weg geplaatst.” Nieuwjaarsdag 2000 was spannend. „Er werd gevreesd voor chaos in de computersystemen vanwege de wisseling van jaartal. Kort voordat ik die morgen naar de kerk ging, werd ik bepaald bij: ‘’t Volk, in later eeuw geboren, zal Zijn macht en goedheid horen.’ Ik zocht het nog gauw op: Psalm 102:10. Die morgen heb ik de gemeente mogen voorhouden dat, bij alles wat verandert, de Heere de Getrouwe is Die met Zijn werk doorgaat. Dat gaf indruk, en daardoor kreeg ik die woorden later als houtsnijwerk van mijn belijdeniscatechisanten.
De volgende dag was Zondag 21 aan de beurt: ‘Dat de Zone Gods uit het ganse menselijk geslacht Zich een gemeente (...) vergadert.’ Het is een van de weinige keren geweest dat ik een zondag niet in één preek heb kunnen behandelen. De Heere liet me zien dat niet een prediker, maar de Zone Gods Zich een gemeente vergadert.”
Om gezondheidsredenen ging ds. Karels op 1 juli 2003 met emeritaat. Bijna 40 jaar verkondigde hij het Woord. „In alle vijf de gemeenten was ik in zwakheid en vreze. Ik heb altijd van het gekregene moeten leven. Het was een kruis voor me dat ik op de kansel zo onvrijmoedig was. Maar wat overblijft is: ik onverbeterlijk, God onveranderlijk. Zijn liefdedienst heeft nooit verdroten.”

Actueel

Zaterdag 12 september werd de gemeente Hoogvliet samengevoegd met die van Spijkenisse. De laatste kerkdienst in Hoogvliet kunt u hier naluisteren (beeld en geluid).

Agenda

Voor alle genoemde data geldt Deo volente

di 22 september 2020 Jaarvergadering vrouwenbond GG. Aanvang: 10.00 uur. Locatie: GG Opheusden.
wo 23 september 2020 Bevestiging (door ds. W.J. Karels) en intrede van kand. P.C. Vlot, te Krabbendijke. Aanvang diensten: 14.30 en 19.00 uur.
za 26 september 2020 Vergadering classis Amsterdam te Lisse. Aanvang: 10.00 uur.
wo 30 september 2020 Bidstond Particuliere Synode Oost, te Genemuiden. Voorganger: ds. A. Schreuder. Aanvang: 19.30 uur.
do 1 oktober 2020 Vergadering Particuliere Synode Oost, te Genemuiden. Aanvang: 09.30 uur.
Alle agenda items